80. Kynlegu kvistirnir í samkrulli

 Ég hef getið hér um dótabúðina Kynlega kvisti á Húsavík, nú er komin á sama stað dálítil Rauðakrossbúð og í haust fékk ég í henni svartan kjól sem ég ætla að stytta og laga svolítið og nota svo með litskrúðugum leggings og fylgidóti.  Hann kostaði 1000kall.

Ramminn, bókin, skálin, karfan og spilið í bauknum eru úr Kvistunum og kostuðu eitthverja hundraðkalla.

70. Bláa peysan

Til að geta haft gagn af gestum og gangandi er gott ráð að eiga sæmilegt úrval af fötum til allra handa skítverka fyrir allan aldur. Það er ekki vandamál hér þar sem ég er með þeim ósköpum gerð að geta helst engu hent. Svoleiðis er einmitt líklegasta fólkið til að vera með svona gamladagablogg. Uppáhalds vinnupeysa elsta sonarsonarins er gömul blá prjónapeysa sem hefur ýmislegt fengið að reyna um sína daga. Það var engin lukka þegar kom í ljós gat með tilheyrandi lykkjuföllum á þeirri gömlu en ég brást þó ekki við alveg strax þannig að gatið náði að stækka óþarflega mikið. Hér er aðgerðin hafin.

 Gömul prjónavélarnál er nauðsynlegt amboð á hverju heimili.

 Og hér er sú gamla orðin sem ný,

tja, fyrir utan gamla sviðablettinn en hann kemur þessu máli ekkert við.

66. Peysuföt fyrir alla.

Snemma á þessu bloggi fjallaði ég um peysufötin mín. Í haust kom systurdóttir mín að máli við mig og spurði hvort ég hefði ráð með að aðstoða hana við að klæðast íslenskum búningi á árshátíð Menntaskólans en þar er hefð að efstubekkingar klæðast þannig. Við mamma tókum að okkur verkefnið og við hittumst allar hjá mömmu þar sem við prófuðum upphlut mömmu og fötin mín og niðurstaðan varð sú að ég þræddi saman mín föt en hún notaði svo húfuna hennar mömmu.

 Hér er búið að þræða upp og niður og kenna á slifsið og fleira mikilvægt.

 Vinkona hennar á svo heiðurinn af greiðslunni sem óneitanlega byggir á gömlum grunni. Mér fannst eiginlega stórmerkilegt hvað gekk vel að aðlaga fötin þar sem munar líklega einum 25 kílóum á okkur frænkum. Ég var svo að fara tína þræðingarnar úr til að hafa fötin tilbúin handa mér fyrir skírnina þegar ég áttaði mig á að stóra nafna mín, sú sem á að fermast í sumar, væri væntanleg og hugsaði að ekki væri nú leiðinlegt að prófa að máta á hana líka og taka myndir.

 Það tókst aldeilis prýðilega svona til myndatöku en óneitanlega var nokkurt pláss ónotað enda barnið bara 13  ára. Við Elsa smelltum af í gríð og ergi á þrjár myndavélar og voru áreiðanlega teknar hátt í hundrað myndir.

Þarna greip hún gítar langafa síns ofan af vegg til að fá tilbreytingu í tilveruna.

Til samanburðar er svo hér ein af þeirri gömlu. Þarna ber hárið enn merki þess að hafa verið litað svart í þágu leiklistarinnar.

50. Meira minjasafn

Á minjasafninu á Akureyri er á neðstu hæð sýning sem gefur smá innsýn í sögu atvinnuvega á svæðinu og hýbýli fólksins. Þessa mynd tók ég á svæði lista og menningar.

 Ekki hefur verið leiðinlegt að vera klædd þessum kjól á leiksviði gamla samkomuhússins þar sem Leikfélag Akureyrar hefur verið til húsa alla tíð.

 Hér mun vera litið inn í stofu hjá einhverjum af "betri borgurum" bæjarins. Þarf helst alltaf að smella mynd af svona gripum eins og þið vitið.

Mér er ekki fullljóst samhengið í þessum skáp og man ekkert hvað á miðanum stendur, en innihaldið höfðar mjög til mín.
Uppfært: Jú, þegar ég stækkaði myndina mjá sjá að hér eru leifar vertshúsamenningar sem fundust við rannsókn í kjallara Aðalstrætis 14.

48. Spariföt

Ég tók mynd af fjölskylduveggnum.

 Hér má sjá syni mína þrjá á myndum sem teknar eru af þeim þegar þeir eru komnir dálítið á annað ár. Þeir eru allir klæddir sömu sparifötunum, grænum buxum og vesti og með slaufu um háls. Þessi föt saumaði ég á elsta soninn árið 1976 úr afgöngum af efninu sem við foreldrar þeirra höfðum í brúðarklæði okkar árið áður. Við vorum sem sagt bæði í grænum jakkafötum þá.

 Nú í haust tók ég svo fötin til handargagns og endurnýjaði teygjur og tölur enda hvort tveggja orðið morkið og þreytt. Ég stytti svo buxurnar talsvert og þvoði allt saman og tók með mér til Egilsstaða núna um síðustu helgi.

 Þar straujaði og pressaði ég fötin og afhenti þau pilti sem á eins árs afmæli í dag. SJÁ HÉR.

Laglega flottur kallinn!

39. Slæður

Skrapp með gamlan bakpoka í Kynlega kvisti um daginn og horfði þá auðvitað svolítið í kring um mig í leiðinni og viti menn; enginn baukur til í búðinni! 

Ég fór þó ekki tómhent heim, fann tvær langar þunnar slæður en þær eru afar nýtilegar til að þæfa á þær. Verða þá annað hvort treflar eða dúkar nema hvort tveggja sé.

Svo auðvitað fáeinar körfur undir handverk :).

25. Fröken Blómfríður

 Í síðustu færslu kvaðst ég myndi segja frá nýju fínu búðinni á Akureyri og hér kemur hún.

Hún er í innbænum, (uppfært: nokkrum skrefum norðan við hina landsfrægu ísbúð Brynju) í húsi sem hýsti gosdrykkjaverksmiðjuna Sana þegar ég var mjög lítil.

 Þarna er margt skemmtilegt að sjá og hér er bara svolítið sýnishorn.

Fínasti gripurinn fyrir minn smekk kemur í næstu færslu, þarf fyrst að taka mynd hér heima. 

Svona er farið að því að byggja upp spennu er það ekki?

Jájá neinei ég segi nú bara svona. Þetta síðasta er tilvitnun í færeyska afbragðsbók sem heitir Feðgar á ferð.

17. Þjóðlegur

Hér er einn sem mér þykir vænt um. Inga móðursystir gaf mér hann fyrir löngu síðan og hann hefur talsvert látið á sjá síðan hann kom í heiminn, til dæmis glittir í bilaða samsetningu á efstu myndinni. Þessir baukar voru líka gerðir í bláum litum veit ég, er ekki viss um að þeir hafi verið fleiri.

Myndirnar hef ég oft skoðað og nú vill svo skemmtilega til að tvær þeirra eru í bók sem ég fékk eftir pabba minn. Hún heitir Til gagns og til fegurðar og ber undirtitilinn Sjálfsmyndir í ljósmyndum og klæðnaði á Íslandi 1860-1960 og er eftir Æsu Sigurjónsdóttur. Þar stendur meðal annars á blaðsíðu 27: 

"Búningamyndir 19. aldar voru leiknar fyrirsætumyndir, gerðar fyrst og fremst til að staðfesta og markaðssetja þjóðernisímynd. Þær eiga ekki að sýna raunveruleikann heldur ákveðna draumaímynd, fyrirmynd, svipað og tískumyndir nútímans"

Þetta finnst mér verulega athyglisvert.

 

Ég kann ekki skil á myndunum á efstu myndinni nema að ég tel að hvort tveggja séu faldbúningar.

Hér eru svo Herdís Þorvaldsdóttir leikkona á skautbúningi og ónefnd með krókfald. Þekkir einhver kirkjuna á bak við hana?

Hérna er greinilega ljósmynd af konu í nútíma peysufötum og gaman væri ef einhver gæti sagt mér hver fyrirsætan er. Hin myndin er í bókinni góðu og um hana er sagt: "Konum þóttu þær vera fáklæddar í upphlut og hann varð ekki þungamiðja sjálfstæðs búnings fyrr en í lok 19. aldar. Teikning Sigurðar Guðmundssonar frá 1853" 

Þar hafið þið það! Þetta var hálfgildings nærfatnaður, náskylt korselettinu.

Síðasta myndin er af lokinu og hún er líka í bókinni. Hjá myndinni þar á blaðsíðu 26 segir:

"Upphlutsklædd kona skautar brúði íklæddri skautbúningi Sigurðar málara. Stúlka í húfubúningi fylgist með. Ljósmynd af glötuðu málverki eftir August Schött frá 1861"

Á sömu síðu stendur: "Málverkið er glatað en ljósmynd af því birtist víða og hafði mótandi áhrif á viðhorf Íslendinga til fortíðarinnar á 20. öld."

14. Vettlingar

Stefnan er að blogga helst ekki mikið sjaldnar hérna en svosem vikulega.

Einhvern tíma endur fyrir löngu prjónaði Herdís langamma (sjá 8. og 13. bloggfærsluna) vettlinga sem hún gaf vinkonu sinni. Þeir eru í fimm litum úr fínt spunnu þeli.

Þegar bæði eigandinn, sem ég man ekki nafnið á vegna þess líklega að ég þekki engin deili á henni, og vettlingarnir voru orðin gömul og snjáð gaf konan Dísu föðursystur umrædda vettlinga. Kannski ekki síst vegna þess að Dísa er nafna ömmu sinnar. Dísa gaf mér svo vettlingana og þó að hún hafi ekki tekið það sérstaklega fram þá geng ég út frá því að það hafi verið vegna þess að ég er svo mikið þannig. Það er öruggt að ég gæti þeirra á meðan mín nýtur við eins og þar stendur.

Ef svo færi nú allt í einu að mín nyti ekki lengur við og mér hefði láðst, eða ekki tekist, að gera afkomendum mínum grein fyrir helstu dýrgripum sem þeir erfa ættu þeir þá að minnsta kosti að geta flett upp í þessu bloggi :)

13. Toppurinn á peysufötunum

Þó mig gigtin þjái grimm

og þunnan beri eg lokkinn,

séð hef ég árin 75

sit ég enn við rokkinn.

Herdís Andrésdóttir.

Þessa vísu skrifaði ég upp eftir Gerði Kristnýju sem fór með hana í útvarpsmessu nú nýlega. Vísan er ekki í kvæðabók systranna sem ég á og ég veit ekki hvar hún finnst á prenti svo ég er ekki viss um stafsetninguna. Hef heyrt hana áður en er því miður léleg að læra vísur.

Eins og kom fram hér áður hafði ég hugsað mér að vinna sjálf húfuna úr ullinni af Norðurhlíðarkindunum. Í fyrrgreindri heimsókn okkar pabba og Siggu til Dísu um árið gáfu þær mér ekki bara búningasilfur heldur gáfu þær mér líka eitt enn og haldið ykkur nú: Ég fékk húfu sem Herdís langamma gaf tilvonandi tengdadóttur sinni sem varð amma mín. Það eru yfir hundrað ár síðan amma og afi gengu í hjónaband og ég lít á þessa húfu sem einn mesta dýrgrip minn. Vafalaust er hún unnin frá grunni af langömmu sem var rómuð fyrir góða tóvinnu. Bandið er fíngert þelband en sökum elli var hún nokkuð farin að upplitast og grána þannig að ég byrjaði á að láta lita hana svarta og greiddi fyrir það heilar 300 krónur.

Ég keypti skúf.
Það sést ekki vel á myndinni að hún er líka mjög falleg á röngunni. Til að húfan sitji betur er þjóðráð að sauma lítin kamb fremst að innanverðu og túbera svolítið hárið, þá er mesta furða hvað hún tollir með svörtu títuprjónunum, jafnvel þó hárið sé stuttklippt og eða þunnt. Mér finnst stundum erfitt að sitja á mér að hlaupa til og aðstoða þegar ég sé húfu sem er að leka af höfði einhvers sem er óvön þessum klæðnaði. Kann ekki við það ef ég þekki viðkomandi ekkert en einu sinni náði ég að koma í veg fyrir að mamma fermingarbarns færi inn í kirkjuna í öfugu pilsinu, fram það sem átti að snúa aftur. Hefði orðið ansi áberandi við altarisgönguna.

12. Þriðji í peysufötum

Eins og fram hefur komið er það grundvallaratriði að hafa skúfhólk með peysufötum. Ég man ekki hvert var aðalerindi mitt suður hérna um árið, 1995 held ég, en ég var þar eitthvað með pabba og við vorum boðin í mat ásamt Siggu frænku til Dísu systur þeirra. -Herdís Elísabet Jónsdóttir f. 5. júní 1924.- Þar kom fram í okkar spjalli að ég færi á stúfana morguninn eftir að kaupa mér hólk. Þá litu þær hvor á aðra og sögðu að ég skyldi nú hinkra aðeins með það. Svo sýndu þær mér fallega muni frá mömmu þeirra, ömmu minni, sem þær voru bara heldur glaðar með að yrðu í notkun í ættinni. Raunar gáfu þær mér meira en ég þurfti því að þær fengu mér tvo hólka, nælu og svuntuhnapp sem á var letrað stórt A.!!! Einn grip fékk ég í viðbót sem fer í næstu færslu. Svo fékk ég að láni frá þeim svuntu og slifsi sem ég notaði þegar ég fermdi yngsta soninn. Þá var ég nefnilega ekki búin að koma upp mínu slifsi og svuntunni frá Ingu.

Annar hólkurinn var svona sexkantaður en hinn hringlóttur. Ég ákvað þá strax með sjálfri mér að þar sem við systur erum bara tvær og hin heitir auk þess eftir ömmu þá ætti hún að fá hnappinn og annan hólkinn. Ekki þó fyrr en hún sýndi áhuga á að fara nota slíkt. Svona gripir eiga ekkert að daga uppi í skúffum og hillum finnst mér. Ég gat samt ómögulega verið að bíða lengur en lét hana hafa þá í fimmtugsafmælisgjöf í haust. Nú bíð ég spennt eftir að hún hefji saumaskapinn :)

Dúkurinn á myndinni er frá Siggu frænku.

11. Annar í peysufötum

Með peysufötum er afar mikilvægt að hafa fallegt slifsi. Á árum áður sýndu piltar til dæmis hug sinn með því að gefa stúlkunni sinni fallegt silki í slifsi. Mikið vildi ég oft óska þess að gömlu peysufatamyndirnar væru í lit, ansi oft virðast slifsin svört þegar þau eru áreiðanlega blá græn eða rauð.

Móðuramma mín, Jónasína Sveinsdóttir (1890 - 1967) saumaði sér endur fyrir löngu þetta fína slifsi sem er hér vinstra megin á myndinni.

Eins og sjá má má það muna fífil sinn fegri og er dottið alveg í sundur og nánast hægt að lesa í gegn um partana. Ég leitaði mjög lengi og mikið að fallegu silki í þessum lit og hún Dóra móðursystir fann það loks fyrir mig í búð sem mig minnir að héti Uppsetningabúðin. Hún keypti þar líka fyrir mig kögrið og útsaumsgarnið. Þá gat ég loksins gert eftirlíkingu af slifsinu hennar ömmu. Mér fannst að gaman væri að setja svolítið meiri lit þannig að ég valdi rautt í blómið en mikið sá ég eftir því þegar ég hafði þvegið gripinn í fyrsta skipti. Djö... liturinn rann aðeins út svo að ég hefði betur haldið mig við gula blómið. Ég hef ákveðið að líta framhjá því og enginn hefur sagt mér að það stingi í augun. Mér þykir vænt um þetta slifsi.

10. Peysufötin mín

Margur heldur mig sig er stundum sagt og samkvæmt því er ég viss um að allir sem eitthvað eru farnir að hugsa hafa velt fyrir sér hverju þeir vildu fyrst bjarga ef svo illa færi að upp kæmi eldur á heimilinu. Nú á ég að sjálfsögðu við að frátöldu mannfólkinu. Lengi hugsaði ég um myndaalbúmin en núna færi ég fyrst út með peysufötin mín og svo borðtölvuna. Í tölvunni eru meðal annars svo óskaplega margar vinnustundir geymdar í handverks og búskaparbókhaldi auk allra mynda sem ég hef tekið síðustu fjögur árin. Já, ég er trassi að taka afrit.

Þessi færsla snýst um peysufötin. Ég ætla meira að segja að hafa svo mikið við að hafa nokkrar færslur um þau. Ég hika ekki við að halda því fram að þau séu ættargripur því að þó að ég hafi saumað þau, segir það ekki alla söguna þar sem þeim fylgir sitt af hverju.

Svo ég byrji nú á byrjuninni þá man ég ekkert hvað langt er síðan ég fór að hugsa um að koma mér upp íslenskum búningi. Ég taldi lengi vel að upphlutur væri fínni en svo lærði ég að peysuföt hefðu þótt meira spari. Mér finnst hvort tveggja mjög fínt en val mitt réðist aðallega af því að ekki þarf eins mikinn dýran málm í peysufötin. Þar kemst þú af með að eiga bara skúfhólkinn á meðan upphlutur þarf til viðbótar að lágmarki að hafa millur, belti og baldíraða eða steypta borða. Svo má bæta við í báðum tilvikum nælum, húfuprjónum, svuntuhnappi og fleiru.

Svo kom að því að Kaðlín á Húsavík auglýsti námskeið í saumi á upphlut og eða peysufötum. Þetta var árið 1994 eða 5, og löngu áður en ég gekk í þetta ágæta félag. Ég lét ekki segja mér þetta tvisvar en fór á námskeiðið og saumaði peysufötin. Það var náttúrulega ekki nóg því nú vantaði allt sem við átti að éta. Ég var sjálfri mér samkvæm og ætlaði mér að vinna sjálf frá grunni bæði húfu og svuntu úr ullinni af mínum kindum. Ég veit hins vegar að ekki gengur að gleypa heiminn í einum bita svo að ég ákvað að bíða ekki svo lengi með að fara að nota fötin þannig að þegar ég hafði ákveðið að gifta mig í þeim hafði ég samband við mikla uppáhaldsfrænku sem ég vissi að var búin að vefa nokkra svuntudúka og spurði hvort hún myndi fáanleg til að lána mér einn fyrir tilefnið. Það komu á hana örlitlar vöfflur en svo sagði hún það sjálfsagt. Þegar hún svo mætti í brúðkaupið mitt á Þeistareykjum á fertugsafmælinu mínu þann sautjánda ágúst 1996 afhenti hún mér dálítinn böggul og úr honum kom þessi svunta:

Þá skellti ég upp úr og skildi hikið sem kom á hana við bón mína. Hún sagðist enda þá löngu hafa ákveðið að gefa mér í svuntu. Þessi kæra frænka mín var móðursystir mín Ingigerður Einarsdóttir (1924-2006) Á svuntuna setti ég svo silfurhnapp eins og þá sem eru á hátíðarbúningi eiginmannsins. Þessi mynd af okkur var ekki tekin í okkar brúðkaupi heldur sonar hans í Hafnarfjarðarkirkju 14 árum seinna, eða síðastliðið sumar.

Í þessum fötum er ég við hátíðleg tækifæri í nánustu fjölskyldu svo sem skírnir, fermingar og brúðkaup afkomenda okkar og við jarðarför pabba. Auk þess við þjóðleg tækifæri eins og 17. júní og einnig lék ég í þeim í Landsmótinu bæði á Breiðumýri og í Þjóðleikhúsinu.

Nú er ég búin að gera saumaskap mínum og svuntunni frá Ingu skil, framhald í næstu færslu.