82. Norska apótekið

Í sumar vann frumburðurinn í ferðaþjónustu í norsku dreifbýli. Einhversstaðar á afskektum stað fann hann þetta og varð hugsað til mömmu sinnar:

 Ekki er ég svo vel að mér í norskunni að ég hafi hugmynd um hvert innihald flöskunnar muni hafa verið. Kannski gæti ég krafsað mig fram úr því ef það væri prentað en ekki handskrifað. Svo mikið er þó víst að ekki er um að ræða svaladrykk, það segir mér glottandi hauskúpan á krosslögðu leggjunum.

 Þetta þykja mér miklir dýrgripir og ekki spillir smæðin. Ég verð svo miklu glaðari þegar ég eignast smáa gripi heldur en stóra nú orðið. Það tengist eitthvað plássinu sko.

 Flaskan að tappanum meðtöldum er tæpir 8 sentimetrar á hæð en baukurinn hér neðan við er 5,3 x 4,4 x 1,4 cm.

 Á bauknum má lesa að innihaldið er ormalyf fyrir refahvolpa. Nú eru allmörg ár síðan við hættum hér refarækt svo að ég held að ég láti bara belgina fylgja ílátinu áfram.

Sko mig bara, komnar tvær bloggfærslur í dag.

81. Sænsk jól

Í tilefni jóla set ég hér myndir sem ég tók í ferð minni til Karlskrona í sumar. Þessi fínu tré eru á Blekingesafninu en þar sem þau eru geymd á bak við gler var svolítið erfitt að ná af þeim þokkalegum myndum.

 Dýr eru áberandi í flestum trjánum, hér eru tvö hestatré, mjög mismunandi íburðarmikil.

 Hér eru fleiri hestatré og eitt með fugli og hangandi laufum.

 Kertastjakar á trjánum voru oftast nokkuð traustbyggðir.

 Skrautlegt hanatré.

Tré fátæka mannsins?

Þrír hestar neðst og hani á toppnum.

79. Haugur

Í sumar fór ég á strandmenningarhátíð í Karlskrona í Svíþjóð ásamt nokkrum félögum mínum í Þjóðháttafélaginu Handraðanum. Við fórum til þess að vera "gamladagafólk" á sýningu og svo til að sjá og læra allskonar í leiðinni. Þetta var góð ferð og margt að sjá, en líklega er það sem stendur upp úr og ég mun lengst muna, þetta hér:

 Þetta er verslun

 og ég hef ekki á minni ævi séð neitt þessu líkt nokkursstaðar.

 Þarna er hrúgað saman - í orðins fyllstu merkingu - gífurlegu magni af ótrúlegustu hlutum í ekki sérlega stóru plássi. Verslunareigandinn er maður á aldur við mig sem trúlega vinnur einnig við eitthvað annað, að minnsta kosti er aðeins opið þarna undir kvöld og eitthvað um helgar. Öllum er boðið kaffi og sjá mátti bollana inn um alla búð með misgömlum dreggjum í. Mikið var af öndvegis gripum en nánast útilokað að nálgast drjúgan hluta þeirra. Mælikannan og trektin hér neðan við voru til dæmis úti í glugga og ég fór með honum út fyrir til að sýna honum hvaða hluti ég var að tala um, svo fórum við aftur inn og hann miðaði út stefnuna og færði síðan til kassa og dót og klofaðist yfir um að þessum tilteknu hlutum. Í slóðinni sem hann fór mátti sjá brotna leirmuni, bréfarusl og sitthvað fleira. Í einu horni búðarinnar mátti sjá inn um opnar dyr að smá kompu sem virtist þakin hillum með bókum og vynilplötum en þangað var fullkomlega óhugsandi að komast öðrum en fuglinum fljúgandi, því að framan við umræddar dyr var ekki minna en tveggja metra breitt fjall, tæplega mannhæðarhátt.

Verðlagið var okkar íslensku krónu svo sem ekkert sérlega hagstætt en þarna keypti ég þó í fyrstu ferðinni nokkra muni sem mig "bráðvantaði". Emaleraðan gulan kopp, má til að kaupa slíkan í hverju landi. Hnífaparaskúffu sem er góð undir tölur og þessháttar á mörkuðum, 2 ramma á fjölskylduvegginn, lítin bolla og svo skerm. Ég hikaði mjög við þann síðasttalda, einu sinni brotnaði skermur af skrifborðslampa hér heima en ég hafði ekki málin á opinu en ákvað samt að slá til þar sem ég hafði víða leitað árangurslaust. Mamma keypti pottinn og rjómakönnuna.

Þessa emaleruðu gripi fékk ég í annarri ferð, en í þarna í Blekinge mun vera aðal framleiðslusvæði slíkra muna og sáum við talsvert af þeim í fornsölum en ekki voru þeir neitt sérlega ódýrir.

Skermurinn smellpassaði á lampann :)

Þetta tvennt var svo í annarri búð og miklu snyrtilegri. Ég get ekki sagt að mig hafi beinlínis bráðvantað þetta en mér fannst tæplega hægt að sleppa því alveg að kaupa gamlan bauk. Þeir sem mig langaði mest í kostuðu tugþúsundir íslenskra króna svo ég lét mér bara duga einn nettan en getur einhver sagt mér undan hverju þessi er? Ég var að giska á tóbak en það vottar ekki fyrir lykt til leiðbeiningar. Þarna fékk ég líka stórt tvinnakefli en það er farið í saumadótið út í Tumsu og ég nennti ekki að sækja það til myndatöku.

50. Meira minjasafn

Á minjasafninu á Akureyri er á neðstu hæð sýning sem gefur smá innsýn í sögu atvinnuvega á svæðinu og hýbýli fólksins. Þessa mynd tók ég á svæði lista og menningar.

 Ekki hefur verið leiðinlegt að vera klædd þessum kjól á leiksviði gamla samkomuhússins þar sem Leikfélag Akureyrar hefur verið til húsa alla tíð.

 Hér mun vera litið inn í stofu hjá einhverjum af "betri borgurum" bæjarins. Þarf helst alltaf að smella mynd af svona gripum eins og þið vitið.

Mér er ekki fullljóst samhengið í þessum skáp og man ekkert hvað á miðanum stendur, en innihaldið höfðar mjög til mín.
Uppfært: Jú, þegar ég stækkaði myndina mjá sjá að hér eru leifar vertshúsamenningar sem fundust við rannsókn í kjallara Aðalstrætis 14.

49. Minjasafngripur

Öllum sem lesa hér má vera ljóst að ég hef áhuga á gömlu dóti og þar með safngripum ýmsum. Það er nú samt kannski ekki gefið mál að ég hafi ætlað að vera safngripur sjálf að staðaldri.

Ég var á minjasafninu á Akureyri á laugardaginn að halda upp á afmæli Laufáshópsins/Handraðans og þá fór ég niður til að leita að mynd sem ég hafði haft spurnir af.
Þarna virðist ég sem sagt koma fram sem fulltrúi allra frystihúskvenna Eyjafjarðarsvæðisins frá upphafi! Toppið það.

Þetta finnst mér skemmtilegt.

45. Þar hafa þeir ylinn úr.

Ég flutti árið 1979 með fjölskyldunni í gamalt hús á Ísafirði. Gömlum húsum tilheyra næstum alltaf kjallarar með ýmsum kompum, svo sem eins og kolageymslum, þvottahúsum og jafnvel stundum vinnukonuherbergjum. Oftar held ég þó að þær hafi verið geymdar á háaloftum en það er líklega önnur saga. Íbúðinni sem við keyptum í þessu stóra húsi fylgdi sem sé kjallarapláss. Um þetta leyti hafði ég um annað að hugsa en rannsóknarleiðangra um kjallarakompur, á þessum vikum skrapp ég í að eignast annað barnið mitt og svona, þannig að eiginmaðurinn gat kannað málin í friði og hann fann þar þennan:

 Hann laumaðist til að pússa gripinn upp og burðaðist svo með hann upp á afmælinu mínu og gaf mér hann.

Hann hafði fundið flest sem tilheyrði nema hvað gripurinn var kollóttur.

Alla tíð síðan velti ég fyrir mér hvernig hatturinn myndi hafa verið og í apríl 2009 rak ég nefið inn hjá Fríðu frænku í Reykjavíkinni og fann þar einhvers lags lok sem mér virtist að gæti gengið þó að það sé nokkuð ljóst að það er ekki hið eina rétta. Á myndunum hér að ofan er þetta lok en áratugina fram að því var ég yfirleitt með blómapott ofan á ofninum og það var svo sem ágætt líka.

Þá sjaldan sem ég rekst á svipaða ofna er mér innanbrjósts eins og um sé að ræða kæran ættingja. Hér eru sýnishorn:

Þessi er í vistarverum vinnufólks í kjallara herragarðs í Danmörku.

Þessi á heima á Bustarfelli

og þessi líka. Hann er heldur íburðarminni en hefur væntanlega yljað jafn vel.

Get ekki stillt mig um að sýna ykkur í leiðinni þetta snilldarflotta hitunartæki sem einnig er í gamla Bustarfellsbænum. Ég hef ekki séð neitt þessu líkt fyrr. Á þessu stendur stórum stöfum prímus en það hafði ég hingað til litið svo á að væri bara stykki svipað partinum sem sést undir fyrir miðju. Þarna fjölfaldast hann sem sagt í þrjár hellur!

Að lokum er hér mynd sem ég hirti einhvern tíma af netinu en því miður man ég bara hreint ekki hvaðan.
Uppfært:
 Gleymdi: Ofninn lengst til hægri á neðstu myndinni er líklega sá ofn sem ég hef fundið sem er líkastur mínum.

26. Ein ég sit og sauma

Hér er gripurinn sem höfðaði einna helst til mín hjá Fröken Blómfríði um daginn:

Á verðmiðanum stendur 23.000 og vélin mun vera um það bil 120 ára, ég gætti ekki að því hvort hægt er að sauma á hana en við að rýna í myndina tel ég það hæpið. Mér finnst þetta afar flottur gripur en ég þarf ekkert að eiga hana, ég á nefnilega þetta hér:

Ég fæ ekki betur séð en að þetta muni vera nákvæmlega sama tegund en mín hefur orðið fyrir umtalsvert meiri hrakningum í veröldinni.

Fyrir rúmum 30 árum var ég ásamt fjölskyldunni á ferð um Jökulfirðina á litlum fiskibát og við svona dóluðum okkur um og fórum í land þar og þegar okkur sýndist. Fjölskyldan var ég, eiginmaðurinn, 4 ára sonur og 3 vikna sonur. Svo var með okkur vinkona með tvö börn. Þar sem við áðum heillaðist ég mjög af ruslahaugunum við eyðibýlin. Þegar fólkið af svæðinu flutti burt, var það lifandi fegið að komast í rafmagnið og var ekkert að hafa fyrir því að drösla með sér þungum og fyrirferðarmiklum hlutum eins og eldunartækjum og slíku sem ekki var brúk fyrir meir. Þar á haugunum lá því ýmiskonar fánýti úr pottjárni sem þau voru orðin þreytt á en mér og sumum ykkar þykja dýrindi þó að ekki sé mögulegt að færa það til fyrra horfs.

Fótstykkið á saumavélinni var í tvennu eða þrennu lagi og hjólið einnig brotið en bróðir minn einn elskulegur var svo góður að setja hana saman. Alveg var hann þó gáttaður á þessari rugluðu systur. Fleiri parta fann ég ekki. Notagildi vélarinnar er einna helst fólgið í að hún er prýðileg til útstillinga í sambandi við handverkið.

3. Forngripur?

Skammt norðan við bernskuheimili mitt eru gamlir sjávarbakkar sem í mínu ungdæmi voru grasi grónir að mestu en sumstaðar höfðu þó fallið úr þeim smáskriður svo að þar voru kjöraðstæður fyrir bílaleiki með tilheyrandi vegagerð og lékum við systkinin okkur oft þarna. Við áttum heiminn og gátum þar af leiðandi óhrædd skilið allt eftir þarna á milli leikja án þess að aðrir spilltu nokkru. Náttúran er þó alltaf söm við sig og einhverju sinni þegar við komum að hafði fallið skriða sem olli því að að minnsta kosti einn uppáhaldsbíll sást aldrei meir. Þarna hef ég trúlega verið ca. 5 -7 ára, ég er ekki viss um að stóru strákarnir hafi nennt þessum leikjum lengur en þeir eru þremur og fjórum árum eldri en ég. Þegar þessir bræður mínir voru farnir að vinna í skógræktinni komu þeir meðal annars að því að planta þarna í brekkurnar svo að þar er nú eflings skógur og fullkomlega útilokað að fara í bílaleik. Þarna undir brekkunni var vafalaust þjóðleið frá landnámstíma nema að ef til vill hefur verið betra að fara ofan við bakkann í bleytutíð. Oft hefur þá umferðin verið mikil því allir sem áttu leið af Austurlandinu og Eyjafirðinum til Akureyrar eða lengra þurftu að fara þarna um nema þeir færu sjóleiðina.

Einhverju sinni fann ég þarna lítinn skrautlegan hlut úr málmi og fór að sjálfsögðu með hann heim. Maður fór auðvitað heim með allar gersemar, hvort sem um var að ræða kuðung, skrautlegan stein eða dauðan fugl. (Þess má geta að ég kom upp fuglakirkjugarði í brekkunni sunnan við ána en hann er fullkomlega horfinn í skóg.) Mömmu þótti gripurinn athyglisverður og bjargaði honum frá því að lenda í glatkistunni. Hún telur talsverðar líkur á að þetta sé skrautdoppa af einhverjum reiðtygjum og hefur séð myndir af svipuðu í verkum Kristjáns Eldjárns. Ef ske kynni að ég verði nú einhvern tíma stödd í Reykjavíkinni þegar þeir meta gripi á Þjóðminjasafninu væri fróðlegt að láta kíkja á þetta.

Ég eltist, flutti að heiman og gleymdi þessu en fyrir ekki mörgum árum fékk ég þetta í jólagjöf frá mömmu:

Þá var hún búin að renna undir þetta þennan fína stand. Nú er semsagt spurningin þessi: Á ég forngrip eða ekki?

Kannski er mér næstum sama - og þó.

2. Kistan

Mér finnst við hæfi að byrja þetta hlutablogg á fatakistu langömmu minnar. Mér veittist sá heiður í sumar að taka hana að mér. Seint ætti ég svo mikið af búshlutum að ég segði að ég hefði ekki pláss fyrir svona grip.

Dóróthea Högnadóttir langamma mín var fædd 21. október 1853 og dáin 1894. Eftir hana fékk kistuna dóttir hennar Jónasína Sveinsdóttir amma mín, 1890 - 1967. Þá móðursystir mín Dóróthea Sveina Einarsdóttir sem vegna heilsubrests hefur ekki tök á að passa hana lengur og fólkið hennar bauð mér gripinn. Vita líklega hversu skrýtilega ég er innréttuð.

Ekki er vitað hve gömul kistan er en ekki er ósennilegt að langamma hafi fengið hana ung kona, svona þegar hún fór að þurfa stað fyrir eigin föt. Kannski til dæmis á milli 1860 og 1870? Ekki gott að vita. Ekki er heldur vitað hvort einhver átti hana áður.

Þegar mamma man kistuna í gamla bænum í Holtakotum var hún vel lokuð, svo vel að einhvern tíma fannst lykillinn ekki og endaði með því að afi þurfti að skemma læsinguna til að opna. Seinna fannst svo lykillinn reyndar en ekki er nein læsing í kistunni núna. Eftir að kistan fluttist svo í nútímalegra húsnæði með því hitastigi sem fylgir fór lokið að verpast og vindast. Svolítið velti Dóra frænka því fyrir sér að láta lagfæra það en ákvað svo að gera ekkert í því. Ég ætla það ekki heldur, hún á bara að bera sín ellimörk án lýtaaðgerða. Kistan er upphaflega máluð í þessum millibrúna lit og skrautlaus. Í henni er handraði. Eins og sést hefur einhvern tíma þurft að skipta út hjörunum öðru megin.

Ég stefni að því að hafa hana við hliðina á sófasettinu skrýtna í sparistofunni og útbúa sessu ofan á hana svo að hægt sé að sitja á henni í fjölmennum boðum án þess að fá lykkjufall á sokk. Sessan verður svo bara ofan í henni hvunndags.